İspanya'da kriz büyüyor. Ceuta hakkında neler biliniyor?

İspanya hükümetinin dün yaptığı açıklamaya göre, İspanya toprağına ulaşmaya çalışan en az 18 kişi hayatını kaybetti. 

İspanya'nın yüzyıllardır yönettiği, Fas'ın kuzey kıyısındaki küçük bir yarımada olan Ceuta'ya son günlerde binlerce göçmen girdi.

Söz konusu gelişme, Madrid ve Rabat hükümetleri arasındaki ilişkileri uzun süredir olumsuz etkileyen sınır üzerindeki gerilimi yeniden tırmandırdı.

Son günlerde yaklaşık 1500 göçmenin Ceuta'ya girdiği açıklanmıştı. 

Ancak İspanyol hükümet yetkilisi Fernando Rodríguez Contreras, dün yaptığı açıklamada, henüz doğrulanmamış çalışma tahminlerine göre on binlerce kişinin sınırı geçmiş olabileceğini belirtti.

Geçişlerin yoğunluğu üzerine İspanya hükümeti bir açıklama yaparak sınır güvenliğini sağlamak amacıyla askeri birliklerin sevk edildiğini, hava ve deniz desteğinin artırıldığını ve sularda devriye gezmek üzere dalgıç ekiplerinin görevlendirildiğini duyurdu.

Avrupa Birliği de sınır ve sahil güvenlik ajansı Frontex aracılığıyla düzenin yeniden sağlanması için İspanya'ya destek vermeyi teklif etti.

Ceuta Özerk Şehri Başkanı Juan Jesús Vivas, çarşamba günü gazetecilere yaptığı açıklamada durumun "tam bir insani ve sosyal acil durum" oluşturduğunu belirterek merkezi hükümetin harekete geçmesini talep etmişti.

Çarşamba gününden itibaren deniz yoluyla gelen göçmen sayısının arttığı uyarısında bulunan yerel yetkililerin ardından dün karadan ve denizden giren binlerce kişi kabul merkezlerinin kapasitesini aştı. 

İnternette paylaşılan videolarda kişilerin kıyıya yüzmek için dalış kıyafetleri ve can yelekleri kullandığı görüldü.

İspanya Başbakanı Pedro Sánchez, X platformunda yaptığı paylaşımda, düzeni en kısa sürede yeniden tesis etmek için Fas makamlarıyla birlikte çalıştığını duyurdu ve derhal müdahale edileceği sözünü verdi.

Sınırda yaşanan bu kriz, İspanya Yüksek Mahkemesi'nin deniz yoluyla gelen göçmenlerin doğrudan sınır dışı edilmesini engelleyen kararından birkaç hafta sonra meydana geldi.

Ceuta, Afrika anakarasında resmi olarak Avrupa'nın parçası olan iki şehirden biri.

Fas'ın kuzey kıyısında yaklaşık 10 kilometre uzunluğunda bir yarımada olan Ceuta, çift katlı tel çitler ile İspanyol polisi ve paramiliter güçlerin varlığıyla tahkim edildi.

Şehir, aynı kıyıda daha doğuda yer alan bir diğer özerk İspanyol şehri Melilla ile birlikte Avrupa Birliği'nin Afrika ile olan tek kara sınırını oluşturuyor.

Daha iyi ekonomik imkanlar arayan ve çoğunluğu Fas'tan gelen binlerce göçmen, yıllardır süregelen toplu geçiş olaylarında Ceuta'ya girmek için 6 metre yüksekliğindeki sınır çitlerine tırmanıyor veya deniz yoluyla bölgeye ulaşıyor.

Göçmenlerin bir kısmı çitlerin etrafından yüzerken, bazıları Fas'tan Ceuta'ya yasadışı tekne yolculukları yapıyor.

Çoğunlukla çitleri tırmanarak geçen veya demir kesicilerle çitleri kesen göçmenler, bu süreçte gözlem kulelerindeki muhafızlar ve hareket dedektörleri tarafından tespit ediliyor.

Benzer toplu geçişlerde, örneğin 2021 yılında iki gün içinde 10 binin üzerinde kişi sınır harici yollarla Ceuta'ya girmişti. 

2022 yılında ise Melilla'da gerçekleşen toplu geçiş denemesinde çıkan izdihamda en az 23 göçmen hayatını kaybetmiş, çok sayıda kişi de denizde yaşamını yitirmişti.

Afrika anakarasındaki bu sınır, Sánchez'in sol koalisyon hükümeti için ülke içinde önemli bir siyasi gerilim kaynağı ve İspanya ile Fas arasında diplomatik bir hassasiyet noktası olmaya devam ediyor.

Sánchez iç politikada İspanya'yı Batı'nın yeni bir "eritme potası" olarak yansıtmaya çalışmış; özellikle İspanyolca konuşan Latin Amerikalılar başta olmak üzere göçmenleri destekleyen bir tutum sergilemişti.

Hükümet son olarak ülkede bulunan belgesiz göçmenlerin yasal statü başvurusunda bulunarak ülkede kalmalarına imkan tanıyan bir program başlatmış ve bu kapsamda 1 milyondan fazla başvuru yapılmıştı.

Ancak Sánchez, Ceuta konusunda hem sınır kontrolünde gevşek davranmakla suçlayan muhafazakar ve göç karşıtı rakiplerinin hem de hükümeti sert göç uygulama taktikleri nedeniyle eleştiren göçmen hakları savunucularının tepkisini çekiyor.

Sağcı muhalefet dünkü gelişmelerin ardından Sánchez hükümetini hedef aldı.

Aşırı sağcı Vox partisinin lideri Santiago Abascal, olayları "bir işgal" olarak niteleyerek Sánchez hükümetini göçmenleri kasten davet etmekle suçladı.

Abascal, herhangi bir kanıt sunmadan bu kişilerin suçlu, tecavüzcü ve potansiyel sol seçmen olduğunu ileri sürdü.

Merkez sağdaki Halk Partisi'nin (PP) lideri Alberto Núñez Feijóo da Başbakan Sánchez'i kınayan isimler arasında yer aldı.

İspanya hükümeti ise yasadışı geçişlerdeki bu yüksek hacmin kendi vizelerinin bir parçası olmadığını net bir şekilde ifade etti.

Gelişmeler, Almanya için Alternatif (AfD) partisi eş lideri Alice Weidel ve Avrupa Parlamentosu'nun en büyük grubu olan Avrupa Halk Partisi (EPP) Başkanı Manfred Weber dahil olmak üzere Avrupa genelindeki göç karşıtı figürlerin de tepkisini çekti.

Weber, "Bu durum bir şeyi kanıtlıyor: Göç Paktı ve geri gönderme düzenlemeleri yarın değil, bugün yürürlüğe konulmalıdır. Ayrıca Frontex güçlendirilmelidir" dedi.

İçişlerinden Sorumlu Avrupa Komiseri ve EPP üyesi Magnus Brunner, Avrupa Komisyonu'nun Ceuta dahil olmak üzere sınırlarının bütünlüğünü koruma konusunda İspanya'yı desteklediğini ve İspanya İçişleri Bakanı Fernando Grande-Marlaska ile temas halinde olduğunu belirtti.

AB Komisyonu, düzensiz akınlarla mücadele etmek ve Ceuta'ya yasadışı yollardan giren kişilerin yürürlükteki kurallara uygun olarak hızla iadesini sağlamak amacıyla Fas ile İspanya arasında kurulan yakın işbirliğini memnuniyetle karşıladıklarını bildirdi.

Sözcü ayrıca, Fas'ın AB için kilit ve güvenilir bir ortak olduğunu, son yıllarda göç, sınır yönetimi ve insan kaçakçılığıyla mücadele alanlarında işbirliğinin yoğunlaştırıldığını ekledi.

Dış ilişkiler boyutunda İspanya, göçmen varışlarını caydırmadaki işbirliğini sürdürmek amacıyla Fas ile iyi ilişkilerini korumaya önem veriyor. 

2021'deki büyük geçiş olayının ardından İspanyol yetkililer, Fas'ın göçmenleri bir tür "para birimi" olarak gördüğünü ve sınırdaki hareketlilik üzerindeki kontrolünü İspanya'dan mali ve siyasi tavizler koparmak için kullandığını belirtmişti.

O dönemde göçmenlerin Ceuta'ya akın etmesinden saatler sonra İspanya, Fas'a sınır polisliği için 30 milyon euro (yaklaşık 37 milyon dolar) tutarında yardımı onaylamıştı.

Dün akşam itibarıyla Ceuta'daki son insan toplanmasını neyin tetiklediği netleşmedi.

İspanya'daki göç krizine en sert tepki İtalya'dan geldi. İtalyan üst düzey siyasetçiler, gerilimin tırmanması üzerine İspanya'nın Schengen Bölgesi'nden çıkarılmasını talep etti.

İtalya Başbakanı Giorgia Meloni, X üzerinden yaptığı açıklamada, "Ceuta'dan gelen görüntüler şok edicidir ve kontrolsüz yasadışı göçün Avrupa sınırlarının güvenliği için gerçek bir tehdit oluşturduğunu bir kez daha kanıtlamaktadır" ifadesini kullandı.

Meloni, İtalya'nın sınırlarını korumak ve vatandaşlarının güvenliğini garanti altına almak için "olağanüstü tedbirler dahil" harekete geçmeye hazır olduğunu ekledi.

Meloni, Başbakan Yardımcısı Matteo Salvini ve Dışişleri Bakanı Antonio Tajani ile birlikte Schengen Anlaşması'nın askıya alınmasını veya İspanya'nın serbest dolaşım bölgesinden çıkarılmasını talep etti.

29 Avrupa ülkesini kapsayan anlaşma uyarınca kişiler bu ülkeler arasında serbestçe seyahat edebiliyor; ancak bazı üye devletler göç risklerini gerekçe göstererek belirli sınırlarda kontrolleri yeniden başlattı.

İtalya daha önce kaçakçılığı ve terörü önlemek amacıyla Slovenya sınırında kontrolleri geçici olarak yeniden yürürlüğe koymuştu.

Dışişleri Bakanı Tajani, İspanya'nın Schengen'den çıkarılması çağrısının da ötesine geçerek Ceuta'daki olayların sorumluluğunu, yüz binlerce belgesiz göçmene yasal statü sözü veren İspanya Başbakanı Pedro Sánchez'in göç politikalarına yükledi.

Tajani bu politikayı "derin bir hata" olarak nitelendirdi ve "insan kaçakçılığı için bir teşvik" sağladığını savundu.

Bu sözler İspanya Dışişleri Bakanı José Manuel Albares'in tepkisine yol açtı. 

Albares, Tajani'nin açıklamaları hakkında hesap vermesi için İtalya Büyükelçisini Bakanlığa çağırdı.

Albares, X platformunda Tajani'ye yanıt vererek, "Bu mesaj, kendisinden parti demagojisi değil Avrupa dayanışması beklediğimiz ortak ve dost bir ülkenin dışişleri bakanına yakışmamaktadır" diye yazdı.